Ka Hoku o ka Pakipika, Volume I, Number 2, 3 October 1861 — MOOOLELO NO KEANINIULAOKALANI-Helu 2. [ARTICLE]

MOOOLELO NO KEANINIULAOKALANI-Helu 2.

Ia wa i lilo ai o Hainakalo i ka pupule, ao ke keiki hoi ua nalowale i ke kai, aole no he mea nana i ike ia laua: Ia manawa nae, e hana ana o Olopana he unu oia hoi ka lele, oia no ke kaikunane o Hainakolo, a ua hanau ae nana elua kaikamahine, o Luukianui a me Luukia iki. I ka paa ana o ka unu a Olopana, manao iho la ia e kuuia ka -ia ulaula, ke kopili, ka awa, ka puaa, ka niu i mea hoolaa loa i ua unu la no kona akua ke hiki aku i ke ahiahi o Kane ka inoa o kekahi la ma ka helu Hawaii Kokoke mai ua la nei, kauoha aku la ia ia Kaholoholouka laua me Kaholoholokai he mau lawaia laua na Olopana e noho ana iuka o Opaelolo. Iho mai la ua mau kanaka nei a hiki i kai hoomakaukau iho la i ka laua upena no na pikoi, a no na pohaku. Ia wanaao ana, hele aku la laua i ka lawaia i kahakai ma na kuuna no i maa ia laua i ka loaa o ka ia. I ke kuu mua ana, aole hookahi ia i loaa, a pela aku no i ka lua, a me ke kolu. Ia nele ana, i aku la kekahi i kekahi. " Nani hoi ka maikai o ke kai, pela no hoi ke kai a kaua e hele mai nei, hoi no kaua me ka ia, he aha mai nei la hoi keia? Aneane loa e ao, wikiwiki aku la laua i ke kuuna hookahi i koe a laua, a hiki ilaila, au aku la laua a hala iwaho, manao iho la laua i ka loaa o ka ia, no ka pumehana maikai o ke kai o ko laua mau ili. A waena konu o ke kuuna, holo aku la kekahi mao, a au hoi kekahi maanei, a pae aku la i kapa. Huki mai la laua i ka alihi o ka laua upena, hukihuki aku la keia mea iloko o ka upena, alaila, paa iho la ko laua manao, he ia. Huki ino mai la laua i ka upena a hiki i kahi o ua mea nei, wikiwiki iho la no laua e awili e hala iuka alaila, wehe, nolaila ko laua ike mua ole, a no ko laua hoihoi loa hoi, no ka mea, ua kakahiaka loa ae la, makau no laua i ka ike ia mai . A hiki i ke one maloo, wehewehe ae la laua i ka upena, alaila, ike iho la laua, he keiki kanaka. Pane aku la kekahi i kekahi, E! Kainoa he ia keia, he keiki kanaka ka!! Nana iho la laua ua keiki nei, e nana ae ana no na maka, a e hanu ana no, a o ka lua i hei pu ai me ua keiki nei ia wa, he ia, i kapaia ka inoa he Pakanaloa. Owili iho la laua i ke keiki a paa i ka lau kawelu a hoi aku la laua me ka nele i ka ia ulaula, no ka mea, ia la no e kapu ai ua unu la no ke akua o Olopana o "Kane." Hoi aku la laua, a hiki i ka hale o Luukianui kekahi kaikamahine a Olopana, he hanai no ia na Kaholoholouka ma. Hoole aku la o Kaholoholokai ma ia Luukia, i aku la, aohe he ia, ua kuu aku nei maua i na kuuna ia, aohe he ia iki, a i ke kuuna pau loa, eia ka mea i loaa mai nei ia maua he keiki kanaka, a o ka ia he Pakanaloa, aohe ia ulaula. Wikiwiki mai la o Luukianui e nana i ke keiki, a i ka ike ana, mahalo iho la ia i keia keiki maikai, auhea la ka makua? Koho iho la o Luukia i ua keiki nei nana, a olelo aku la ia Kaholoholouka ma e lawe i ka Pakanalaoa i ia no ka Lele, a kapu iho la ke kapu o Kane ia la. Olelo aku la o Luukia ia Kaholoholouka ma, e lawe i na keiki nei na laua e hanai, a o na alaea manu a Luukia, a me na haluku o @opu kapu a Luukia, kia, e noa ia mau mea i mea e hanai ai o Kaholoholokai ma ua keiki nei, a kapa iho la no hoi o Luukia i ka inoa o ua keiki nei, o Lopaikihelewale a lawe aku la o Kaholoho-

louka ma e hanai iuka o Opaelolo a hiki i ka nui ana. Hanai iho la o Kaholoholouka ma ia Leimakani a nui, aole nae he mea i hele mai e nana ia ia; aole no hoi o Luukia. A i kekahi wa iho, pae mai la o Kumunuiaiweke mai Kuaihelani mai, na kanaka hoe waa o Keanim@@@laokalani no a pau. Ia ike ana o Luukia ma i ka maikai o keia poe kanaka kuko iho la o Luukia e kii i kekahi poe i kane nana. Nui loa ka mahalo o na kanaka i ka maikai o kela poe kanaka. A i kekahi la hookikakaha iho la lakou oia hoi, he ano hoikeike i ko lakou kino, ko lakou nani, a me ka ui. A mahope iho olaila, hoao ae la o Luukia me Moanonuikalehua. Ma ia hope iho hoi, hoouna aku la o Luukianui i kona kaikaina ia Luukiaiki e pii iuka o Opaelolo, i kekahi mea ana i manao ai, ia Kaholoholouka ma, pii aku la o Luukiaiki a hiki iuka o Opaelolo, a ka hale o Kaholoholouka ma, ike aku la oia i keia keiki maikai e noho mai ana, a i kona nana mau ana, olelo iho la ia iloko ona, aohe he maikai o na kanaka o kai, oia hoi o Kumunuiaiweke ma, hoihoi mai la ia i kona manao mahalo ia Leimakani, a ke komo iho la no ia o ka halaia o ka makemake o keia wahine. Aole i hoi o Luukiaiki i kai ia la, a ua liuliu loa no ka noho ana, no ka aua ana o ka makemake. Haohao iho la o Luukianui i kona kaikaina i ka hoi ole mai, a manao no ia ua make paha. Hoouna aku la ia i kekahi kauwa ana e pii a nana, a i kona pii ana, ua loaa o Luukia, e noho ana me kana kane. Hoi mai la o Luukia iki a hiki i kai, aole no ia i hai aku i kona kaikuaana, no kona manao o kaili auanei oia. I kekahi la hou ae hai ia mai la e hookahakaha hou ana ua poe kanaka maikai la o Kumunuiaiweke ma e hoikeike hou ana i ko lakou nani, a me ko lakou mau kahiko. Ia wa no, hai aku la o Luukiaiki ia Luukianui, i aku la, "aolhe nani o keia poe kanaka, e like me ka'u nani i ike ai, a ke manao nei au, aia a hiki i ka la hookahakaha o keia poe kanaka, alaila, kii au i ka'u mea i ike ai, oia ka oi ke-la o ka nani.

Ma ia hope iho, pii aku la o Luukiaiki e hai ia Leimakani i kona manao no ka hele i kai a hiki o Luukia io Leimakani la, olelo aku la ia i kona manao e iho laua i kai e hoikeike i kona nani imua o kela poe kanaka, no ka mea, aohe kanaka o Hawaii a puni i like ka maikai me kela poe wahi o Luukianui, i ko laua wa i hoopaapaa ai. A lohe o Leimakani i keia olelo a Luukia a e mai la no ia e hele i kai e hoike ia ia iho me kela poe. Olelo mai no nae o Leimakani ia wa i mai la, he uku no paha ka aa mai e hoikeike makou, manao au e hilahila no lakou ke ike mai ia'ū, no ka mea, o na poe kanaka la, he poe kanaka wale no no kuu makuakane. A hoi aku la no o Luukia i kai. A kokoke i ka la e hele mai ai ua poe kanaka la, a i kekahi la mai, pii e aku la o Luukia iuka e hai hou i kekahi la ae hoike. I ke ahiahi oia la, kena aku la o Leimakani i kona mau kahu ia Kaholoholouka ma e hele i ka wahie a nui, a ik o Leimakani, ua nui, koi aku la ia i kona mau kahu, e iho i kai o Waipio i kahakai, ae aku la no na kahu. Iho aku la lakou a hiki i kahakai me na pu-a wahie no hoi. Olelo aku la o Leimakani i na kahu, e! eia ko'u ia olua, e hele ana au i ka auau kai, e ho-a olua i ke ahi mehana no'u ke hoi mai au, ina olua e ho-a a i pau ka wahie, e kakali no olua i ka a ana o ka nanahu, a ina e pio loa ke ahi, aohe wahi huna ahi e koe, alaila, e hoi olua, ua make au. Iho aku la o Leimakani iloko o ke kai, hoomaka iho la no hoi na kahu e ho-a i ke ahi. Lawe aku la o Keaumiki laua me Keauka ia Leimakani a hiki i lalo o Kuaihelani, malaila ae o ka mokupuni o Pae. Kakali iho la o Kaholoholouka ma a pau ka wahie, a lehu ke ahi, a koe uuku, a ohikihiki aku la e loaa ka huna ahi, a maopopo ia laua, ua hoi ole mai ka laua hanai, a o ko laua hoi no ia. Ia laua e pii ana i ka pali, pae mai la o Leimakani i kahi a lakou i ho-a ai i ke ahi, a ike iho la ia aole kona kahu, huliuli iho la ia i ka hunahuna ahi iloko o ka lehu, a loaa iho la, alaila, hopu aku la ia i ka lau Kawelu a ho-a ae la. Ike mai la ua mau kahu la i ka a ana aku o ke ahi, manao iho la laua ua hoi mai o Leimakani, a hoi hou aku la laua a hiki, alaila, hoi pu mai la lakou ua aneane ao. Ke kumu o keia auau ana o Leimakani i maikai ke nana ia mai, i ka nonono o ka papalina i ka ula i ke kai. Hoi aku la lakou a ka hale, moe iho la o Leimakani ma kona wahi, a hiki i ke ao. A kakahiaka ae la hiki mai la o Luukia mai kai mai, oia no ka la hookahakaha. Ike aku la i ka nani, a me ka maikai o Leimakani. Hoolale aku la o Leimakani i kai, i mai la na kahu, i umeke ai ka kekahi, a i ia hoi kekahi, hoole mai la o Leimakani me ka olelo mai, he poe okoa no ka mea nana e lawe oia mau mea. Iho mai la lakou o na kahu a me ka wahine mamua, i mai la o Leimakani, E! i mau ka maka imua mai noho oukou a nana mai i hope nei. Ia hele ana o lakou, o ka kui iho la no ia o ka hekili o lapa ae la ka

uila hele mai la ka ua koko, ku ke anuenue, ike aku la lakou i ka nui launa ole o na kanaka, e paa ana me na kahili ma kela aoao keia aoao o lakou, na ai-puupuu e @@@@ ana i na ipu. Ia hele ana o lakou a aneane no hoi e kokoke loa i kahi o na poe kanaka nei, o ko lakou ike mai la no ia, a o ko lakou pau no ia i ka luu iloko o ke kai i ka hilahila ia Leimakani. A hiki lakou i kai, ike maoli mai la o Luukianui, o ke keiki ana i hanai ia o Kaholoholouka ma, a o kona lawe aku la no ia i kane nana. Olelo mai la o Luukianui i kona kaikaina, Ka! kainoa no he kane e, a he kanaka e ae kau e mahalo hoi i ka nani, eia no ka o kuu keiki. Nele iho la o Luukiaiki i ke kane ole, ia ka lilo ana i kona kaikuaana. Hapai ae la o Luukia-nui i ke keiki, a hiki i ka hanau ana, ike iho la o Leimakani he keiki kane, nolaila, kapa aku la ia i ka inoa o Lono o ka inoa ia o ke Akua ona, a i ka hooholo loa ana oia inoa o Lonokaiolohia. Hanai iho la o Luukia i ke keiki, o ka homaka no keia o Leimakani e hele hou me Luukiaiki. Lohe iho la o Luukia i ke kalohe o ke kane me ke kaikaina, o kona huhu no ia, a o ke kumu no ia o kona pepehi ana ia Lono ka laua keiki opiopio. I kekahi hele ana o Leimakani, hiki aku la ka lono ia ia, ua make mai la ke keiki a olua ia Luukia, ua hahau ia iluna o ka paepae o ka puka o ka hale, alaila, hoi mai la o Leimakani e nana pono, a i kona ike ana ua make io, alaila, hu ae la kona aloha i kona makuahine, Oli ae la ia penei. O Leimakani hoi au la a Hainakolo. O Hainakolo wahine i ka pali o Waipio, I walea ai maua me kuu makuahine i ka pala o ka hala, I ka hua ulei a maua, I loaa ai au ia Kaholoholuka laua o Kaholoholokai, I kuu ia au i ka upena, Hei he Pakanaloa ko'u lua, Lawea au a uka o Opaelolo, Hanai makua ole ia au ilaila, Ihea wale iho ia ai kuu inoa o Lopaikikau-wa-hele-wale mai o Luukia.